Užička gimnazija je najstarija prosvetna institucija Srba u ovom kraju. Postoji 168 godina. Užička gimnazija stvorena je u najznačajnijem istorijskom periodu borbe Srba za nezavisnost i samostalnost, u prvoj polovini XIX veka, uz velike žrtve i napore. Plodovi borbe su: nacionalna autonomija, uprava i sudstvo, finansijska samostalnost, slobodna crkvena i prosvetna delatnost.Priznavanjem autonomije Srbima, stvaraju se povoljni uslovi da se na čitavoj teritoriji počnu otvarati škole.Ministarstvo prosvete Namesništva "knjaževskog dostojanstva" donosi konačnu odluku i objavljuje u "Srpskim novinama" broj 40, od 9. septembra 1839. godine da se POLUGIMNAZIJA u Užicu osnuje i zavede. Polugimnazija traje dve godine.

Prvi postavljeni nastavnik je Milan Mijatović.2. oktobra 1839. godine počela je sa radom UŽIČKA POLUGIMNAZIJA, a taj datum, po novom kalendaru 14. oktobar kada je počeo da radi prvi razred "gramatikalne klase", odabran je kao dan škole. Užice u to vreme ima 106 domaćinstava sa 687 pravoslavnih žitelja i ulazi u red obrazovnih centara. Državni savet 9. juna 1865. godine odlučuje da se u varoši Užičkoj osnuju po dva najniža razreda GIMNAZIJE - REALKE za nastupajuću školsku 1865/66.Školske 1875/1876. UŽIČKA REALKA prerasta u potpunu nižu srednju školu sa četiri razreda. Ukazom knjaza 26. marta 1881. godine Užice dobija potpunu REALKU - nižu i višu. Odluku nije bilo lako sprovesti pa će V razred gimnazije tek početi sa radom 1883. godine.Ministarstvo prosvete 1887/88. godine donosi rešenje o otvaranju potpune GIMNAZIJSKE REALKE u Užicu.

Današnja zgrada

Za današnju zgradu Užičke gimnazije postavljen je kamen temeljac 29. jula 1891. godine, a svečano je otvorena i počela sa radom 7. oktobra 1893. godine. Drugi sprat je dograđen školske 1924/1925. godine.Od 1898. do 1902. godine zbog ukidanja Užičke realke u gimnazijskoj zgradi sa većinom profesora Realke radi PRIVATNA ŠESTORAZREDNA GIMNAZIJA.Osmorazredna GIMNAZIJA počinje da radi 1902. godine sa preuzetim učenicima i većim brojem profesora Privatne šestorazredne gimnazije. Osmorazredna gimnazija ima i novi nastavni plan. Pod okupatorom u I svetskom ratu Gimnazija je radila samo 1918. godine, a u toku II svetskog rata u kontinuitetu ali neredovno sve četiri godine.Posle II svetskog rata Gimnazija neprekidno radi uz izmene nastavnih planova i programa, zakonskih odredbi do 1977. godine.

U ovom periodu Užička gimnazija otvarala je i izdvojena odeljenja u Požegi, Ivanjici i Arilju koja su kasnije bila osnov za formiranje samostalnih gimnazija u tim gradovima.Užička gimnazija od 1977. - 1989. godine doživela je transformaciju po tadašnjim školskim zakonima, u ZAJEDNIČKU OSNOVU , a kasnije su uvedeni novi obrazovni profili: PRIRODNO - MATEMATIČKI, TEKSTILNI i LIČNE USLUGE.Novim zakonom o srednjem obrazovanju donetim 1990. godine restaurisana je GIMNAZIJA. Generacija učenika Užičke gimnazije upisana je školske 1990/1991. godine po novom gimnazijskom planu i programu i počela je svoje školovanje na društveno-jezičkom i prirodno-matematičkom smeru. Uz neznatne izmene nastavnih planova i programa Užička gimnazija i danas radi.